W piątek 8 sierpnia 2025 roku Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, odpowiedzialne w rządzie za realizację programu KPO, zaprezentowało interaktywną mapę z inwestycjami z branży HoReCa, które otrzymały finansowanie z Krajowego Planu Odbudowy. Mapa zawierała nazwę przedsiębiorstw wnioskujących, adres inwestycji, krótki opis inwestycji oraz kwotę wsparcia.
Mapa udostępniona przez MFiPR stała się więc narzędziem przejrzystości finansów publicznych i obywatelskiej kontroli wydatków i – jak później się okazało – zadziałała bardzo efektywnie.
Internauci oraz dziennikarze śledczy szybko zauważyli przykłady nieefektywności wydatkowania środków z KPO. Po internecie krążą screeny z przykładowymi inwestycjami: dywersyfikacja działalności pizzerii o saunę, zakup jachtu na wynajem krótkoterminowy, aranżację garderoby czy kupno kursu brydża.
Presja ze strony mediów i obywateli zmusiła rząd do weryfikacji swoich działań i przeprowadzenia wzmożonej kontroli przekazywanych dotacji.
Jest to więc przykład, w jaki sposób przejrzystość wydatków faktycznie działa i ratuje wspólne fundusze przed złym zarządzaniem.
Wydatkowanie europejskich dotacji, o łącznej wartości 1,2 mld zł, przez przedsiębiorstwa na działalność odbiegającą od ich działalności zadeklarowanej w PKD zapoczątkowało wybuch złości u obywateli i masę komentarzy ze strony polityków. Opozycja mocno skrytykowała niejasności w rozliczaniu wniosków z Krajowego Planu Odbudowy, natomiast strona rządowa próbowała tonować nastroje, jednocześnie zapowiadając stanowcze działania mające na celu wyeliminowanie nieprawidłowości.
Wcześniej, pod koniec lipca, w związku z nieprawidłowościami w wydatkowaniu KPO odwołano prezes PARP Katarzyny Duber-Stachurskiej. Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej w swoim oświadczeniu deklaruje, że, a dotychczas wypłacono 110 mln zł, czyli około 10% kwoty¹.
Sprawa wadliwych wydatków z KPO szybko stała się bardzo emocjonalna.
W mediach pojawiły się głosy, że istnieją bardziej priorytetowe sektory życia publicznego i gospodarczego, które oczekują wsparcia – w szczególności służba zdrowia, której trudnościach finansowych Instytut Finansów Publicznych analizował w badaniu z lutego 2025 roku. Jednak należy pamiętać, że alokacja środków z Krajowego Planu Odbudowy odbywa się m.in. na podstawie podziału na 6 komponentów plan, które są odpowiedzią na różne potrzeby gospodarki Polski.
System ochrony zdrowia ma otrzymać ponad 4,1 mld EUR dotacji w ramach Komponentu D – Efektywność, dostępność i jakość systemu ochrony zdrowia. Wsparcie dla sektora hotelarstwa i gastronomii pochodzi zaś z innego zasobu finansowego, czyli z Komponentu A – Odporność i konkurencyjność gospodarki. Polska jest zobowiązana do wykonania tzw. kamieni milowych, toteż nie jest możliwe przenoszenie funduszy do innych sektorów gospodarki przy zaniedbywaniu wykonania kamienia milowego związanego z inną branżą.
Sektor HoReCa jest bardzo różnorodny, wydatki takie jak “maszyna do lodów” dla lodziarni czy “jacht” dla szkoły żeglarstwa można uznać za inwestycją w rozwój przedsiębiorstwa. Podobnie firma świadcząca usługi nagłośnienia, gdzie zakup nowego sprzętu nagłaśniającego jest wydatkiem pozwalającym na rozrost działalności. Należy więc zachować szczególną ostrożność w wydawaniu opinii. Wśród 3005 umów wsparcia pojawiają się wnioski o dywersyfikację działalności słusznie wywołujące zbulwersowanie, ale także te, które kontrowersyjne są jedynie pozornie – jak przytaczany wyżej zakup jachtu dla szkoły żeglarstwa, który spotkał się z niesłuszną krytyką za to, że przedmiotem zakupu był… jacht.
Co więcej, warto zauważyć, że część branży hotelarskiej i gastronomicznej została mocno dotknięta kryzysem gospodarczym wywołanym przez pandemię COVID-19, a następnie przez szoki inflacyjne i kryzys energetyczny. Dlatego odpowiedź na potrzeby uodpornienia sektora HoReCa na przyszłe kryzysy w postaci środków z KPO jest także bardzo potrzebna – tak jak bardzo potrzebna jest jakościowa służba zdrowia w Polsce.
Polacy chcą przejrzystości. Wykrycie nieprawidłowości dzięki opublikowaniu mapy dotyczącej rozdzielenia środków z KPO dla branży HoReCa spowodował, że obywatele domagają się podobnych publikacji dla innych inwestycji z naszych wspólnych środków. Instytut Finansów Publicznych wspiera starania obywateli swoimi działaniami – jedną z naszych misji jest poprawa przejrzystości finansów publicznych poprzez wprowadzenie Centralnego Rejestru Umów, systemu teleinformatycznego, w którym publikowane byłyby wszystkie umowy zawierane przez jednostki sektora finansów publicznych, a które nie podlegają przepisom prawa zamówień publicznych. Niestety Ministerstwo Finansów próbuje 20-krotnie podnieść próg kwotowy obowiązkowej publikacji umowy do 10 000 zł. Ta decyzja sprawi, że Polacy nie będą mieli wglądu do 70 – 80% umów podpisywanych przez ministerstwa, samorządy czy inne instytucje publiczne.
Przykład środków z KPO to przykład działania przejrzystości finansów publicznych w praktyce. Dzięki niezależnej, obywatelskiej kontroli można uniknąć złego zarządzania wspólnymi funduszami. Chcemy, aby to był zasada obowiązująca wszędzie – w lokalnych wspólnotach, szkołach, szpitalach, teatrach, w rządzie, czy właśnie przy wydatkowaniu środków europejskich, niezależnie od kwoty umowy. Liczy się każda złotówka, bo to są nasze pieniądze.
Też tak uważasz? Zapoznaj się z apelem o niezwiększanie progu wartości umów obowiązkowych do opublikowana w Centralnym Rejestrze Umów. Wgląd w nasze fundusze nie może być uzależniony od woli polityków!
Wejdź na stronę https://petycje.siecobywatelska.pl/, podpisz petycję i potwierdź swój podpis na skrzynce e-mail.
¹ Stanowisko MFiRP dotyczące doniesień medialnych na temat dofinansowania turystyki z KPO, https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/stanowisko-mfirp-dotyczace-doniesien-medialnych-na-temat-dofinansowania-turystki-z-kpo, dostęp: 11.08.2025
