Do 3 marca 2026 r. trwają konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Finansów regulującego sposób funkcjonowania Centralnego Rejestru Umów (CRU). Projekt został opublikowany w Rządowym Centrum Legislacji nr w wykazie prac: 8/2026 i określa techniczne oraz organizacyjne zasady działania systemu, który już wkrótce zacznie obowiązywać wszystkie podmioty sektora finansów publicznych.
Centralny Rejestr Umów wchodzi w życie 1lipca 2026 r. i będzie obejmował obowiązek publikowania informacji o umowach zawieranych przez administrację rządową, jednostki sektora finansów publicznych oraz inne podmioty zobowiązane ustawą. Rejestr ma umożliwić obywatelom wgląd w to, kto, z kim i na jaką kwotę zawiera umowy finansowane ze środków publicznych.
Instytut Finansów Publicznych od dwóch lat zajmuje się tematem CRU – analizując projekt ustawy, publikując opinie eksperckie oraz wskazując, jak powinien wyglądać nowoczesny, użyteczny rejestr umów publicznych. Postulat wprowadzenia CRU jako systemowego rozwiązania jawnościowego był jednym z kluczowych elementów naszych rekomendacji dotyczących przejrzystości finansów publicznych.
Obecne konsultacje dotyczą treści rozporządzenia, które zdecyduje o tym, czy CRU będzie realnym narzędziem kontroli społecznej, czy jedynie formalnym rejestrem.
Centralny Rejestr Umów (CRU) ma potencjał, by stać się fundamentem społecznej kontroli nad wydatkami państwa i budowania zaufania na linii obywatel-państwo. Jednak sama publikacja informacji to za mało. Aby dane były użyteczne, muszą być dla wszystkich dostępne, porównywalne i interoperacyjne.
Interoperacyjność CRU oznacza, że dane o umowach publicznych będą mogły automatycznie łączyć się z innymi systemami państwa – takimi jak e-Zamówienia, TREZOR (centralny system Ministerstwa Finansów obsługujący wykonanie budżetu państwa), KRS, CEIDG oraz portal dane.gov.pl. Dzięki temu możliwe będzie szybkie sprawdzenie, kto i na jaką kwotę zawiera umowy z sektorem publicznym, jak zmieniała się ich wartość w czasie oraz jak wydatki wyglądają w porównaniu między instytucjami – bez ręcznego wyszukiwania i łączenia rozproszonych informacji.
Postulat integracji CRU z portalem dane.gov.pl oraz stosowania zasad open data (w tym publikacji danych w formatach maszynowych i zapewnienia interoperacyjności) jest zgodny z obowiązującym Programem otwierania danych na lata 2021–2027, przyjętym przez Radę Ministrów. Program ten określa kierunki polityki państwa w zakresie otwartości danych publicznych i ich ponownego wykorzystania. Jeśli CRU ma pełnić rolę infrastruktury danych publicznych wysokiej wartości, powinien zostać objęty standardami i rozwiązaniami przewidzianymi w tym programie.
W dn. 27 lutego 2026 r Instytut Finansów Publicznych przedłożył Ministrowi Finansów szczegółowe uwagi do projektu rozporządzenia regulującego działanie CRU. Naszym celem jest przekształcenie rejestru z prostego spisu w nowoczesną infrastrukturę danych publicznych.
Co musimy zmienić w projekcie?
Zawnioskowaliśmy o uzupełnienie rozporządzenia o kluczowe standardy techniczne i regulacyjne:
- Dostęp przez API: Bez publicznego interfejsu API analiza tysięcy umów przez organizacje społeczne i media będzie praktycznie niemożliwa.
- Historia aktualizacji: Domagamy się wprowadzenia logu zmian, aby zapobiec nietransparentnemu modyfikowaniu statusu lub wartości umów.
- Standardy międzynarodowe: Rekomendujemy oparcie systemu na sprawdzonych rozwiązaniach, takich jak Open Contracting Data Standard (OCDS) oraz system CKAN.
- Koniec z nadmierną anonimizacją: CRU powinien minimalizować wyłączenia jawności, realizując konstytucyjne prawo obywateli do informacji.
Włącz się w konsultacje!
Zachęcamy organizacje pozarządowe, media i wszystkich obywateli do aktywnego udziału w procesie legislacyjnym. Jakość rozporządzenia zdecyduje o tym, czy CRU stanie się realnym narzędziem kontroli wydatków publicznych i potrzebny jest do tego silny głos strony społecznej.
