Projekt Instytutu Finansów Publicznych
Już od 1 lipca 2026 sprawdzisz w jednym miejscu, jakie umowy podpisują instytucje publiczne.
Centralny Rejestr Umów to narzędzie, które Ci to umożliwi.
CRU to ogólnodostępny rejestr, w którym publikowane są informacje o umowach zawieranych przez instytucje publiczne. Umożliwia on każdemu sprawdzenie, na co i z kim państwo oraz samorządy wydają środki publiczne.
System zostanie uruchomiony 1 lipca 2026 roku.
Centralny Rejestr Umów (CRU) to publiczna baza danych, w której publikowane są informacje o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych, takie jak ministerstwa, urzędy, samorządy, szkoły czy szpitale.
W rejestrze umów znajdziesz kluczowe dane o każdej umowie finansowanej ze środków publicznych: strony umowy, przedmiot umowy, wartość umowy, datę zawarcia, okres obowiązywania oraz informacje o źródłach finansowania.
Dzięki wyszukiwarce CRU można sprawdzić, które instytucje publiczne zawierają kontrakty, z kim podpisują umowy i ile kosztują konkretne usługi.
Centralny Rejestr Umów ma być narzędziem skierowanym nie przeciwko komukolwiek czy czemukolwiek, a jednym z najważniejszych z tych służących demokratyzacji władzy.
To realne narzędzie kontroli społecznej i budowania zaufania do instytucji publicznych.
Uważam, że nie ma lepszego narzędzia, jak po prostu jedno miejsce, w którym możemy mieć te wydatki pod kontrolą. (…) Nie ma żadnego problemu, żeby państwo miało pod kontrolą podatnika. Tutaj jest masa mechanizmów do tego, żeby sprawdzić każdy grosz czy na pewno podatnik się wywiązuje dokładnie, ale jak w drugą stronę to już miałoby zadziałać, to jest już dużo trudniej, jak widzimy
97% Polaków i Polek chce jawności wydatków publicznych. 93% uważa, że
przejrzystość umów zwiększa zaufanie do władz samorządowych.
Zapoznaj się z wynikami badania IFP x OpinionWay “Przejrzystość finansów publicznych w Polsce w kontekście planowego uruchomienia Centralnego Rejestru Umów”.
To właśnie w tym widzę największą wartość CRU: demokratyzację kontroli finansów publicznych. Jawność przestaje być narzędziem wyłącznie dla ekspertów i dziennikarzy śledczych. Staje się realnym prawem obywatelskim
Dostęp do wiedzy i źródło informacji buduje zaufanie między mieszkańcem, a władzą. My budujemy tę relacje między obywatelem a władzą, w taki sposób, że jesteśmy transparentni i otwarci
Nie ma problemu z wprowadzaniem danych do rejestru. Nie słyszałam nigdy, aby kierownik referatu lub pracownik skarżył się na to, że rejestr generuje jakąś pracę, której nie jest w stanie podołać. Nie oddajemy rejestru w ręce jednej osoby. Każdy wie co ma zrobić, każdy wie ile umów zawarł i wprowadzanie danych dzieje bardzo, bardzo sprawnie
Łączyło nas z IFP wspólne rozumienie potrzeby realnej, a nie tylko formalnej przejrzystości. Wspólne działania rzecznicze na rzecz CRU były przykładem partnerskiej pracy na rzecz systemowych zmian wzmacniających odpowiedzialność władzy i rzeczywistą kontrolę społeczną
Przejrzystość działania instytucji publicznych stanowi fundament nowoczesnej demokracji. W erze cyfrowej transformacji obywatele oczekują nie tylko dostępu do informacji o funkcjonowaniu państwa, ale również możliwości aktywnego uczestnictwa w procesach decyzyjnych oraz kontroli nad sposobem wydatkowania środków publicznych
W sumie 48 organizacji, w tym m.in. Sieć Obywatelska Watchdog Polska, apelowało do Premiera Rady Ministrów o większą jawność wydatków publicznych i zniesienie progu 10 000zł w Centralnym Rejestrze Umów.
Do działań włączyli się także obywatele – ponad 1500 osób podpisało petycję, domagając się wprowadzenia publicznego, otwartego rejestru umów bez progu.
Te działania przyczyniły się do zmian w prawie i sprawiły, że dostęp do informacji o umowach finansowanych z pieniędzy publicznych stanie się standardem.
Centralny Rejestr Umów to jedno z ważniejszych narzędzi transparentności finansów publicznych w Polsce ostatnich lat. Jego wprowadzenie było procesem rozłożonym w czasie – obejmującym kolejne projekty legislacyjne, konsultacje, prace parlamentarne oraz działania instytucji i organizacji zabiegających o jak najlepszy kształt regulacji.
Wybraliśmy dwanaście wydarzeń, które naszym zdaniem miały największy wpływ na ostateczny kształt ustawy – zarówno z perspektywy procesu legislacyjnego, jak i naszych własnych działań jako Instytutu Finansów Publicznych.
11 kwietnia 2025 wzięliśmy udział w konferencji organizowanej przez Ministerstwo Finansów pt. „Centralny Rejestr Umów JSFP jako narzędzie jawności życia publicznego. Plany i wyzwania” . Głównym celem wydarzenia było rozpoczęcie debaty na temat roli CRU w budowaniu przejrzystości i zaufania do instytucji publicznych.
W kwietniu 2025 roku Instytut Finansów Publicznych wystosował apel do Prezesa Rady Ministrów w sprawie kształtu Centralnego Rejestru Umów, sprzeciwiając się planowanemu przez Ministerstwo Finansów podwyższeniu progu ujawniania umów z 500 do 10 000 złotych.
Pod apelem podpisało się ponad 45 organizacji społecznych, think tanków i stowarzyszeń, które zgodnie oceniły, że tak wysoki próg oznaczałby ukrycie przed obywatelami nawet większości wydatków publicznych wielu instytucji.
Równolegle z apelem organizacji uruchomiona została petycja obywatelska do Prezesa Rady Ministrów, pod którą swój podpis mógł złożyć każdy.
Inicjatywa powstała we współpracy z Siecią Obywatelską Watchdog Polska i stanowiła bezpośrednie wezwanie do zachowania niskiego progu ujawniania umów
w Rejestrze. Petycja była wyrazem szerokiego społecznego poparcia dla idei jawnych finansów publicznych.
Symbolicznie – dzień po Międzynarodowym Dniu Prawa do Informacji – przekazaliśmy Premierowi petycję podpisaną przez 1254 osoby w sprawie Centralnego Rejestru Umów bez progu.
Przed przekazaniem petycji odbyła się konferencja prasowa pod Kancelarią Prezesa Rady Ministrów. Wzięli w niej udział przedstawiciele organizacji pozarządowych; Sieci Obywatelskiej Watchdog, Stowarzyszenia Pravda, Stowarzyszenia Umarłych Statutów oraz reprezentant samorządu, podkreślając, że jawność umów to fundament zaufania społecznego i demokratycznego państwa.
W listopadzie 2025 roku Ministerstwo Finansów i Gospodarki oficjalnie odrzuciło petycję IFP, Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska i ponad 1200 obywateli, podtrzymując decyzję o podniesieniu progu ujawniania umów do 10 000 zł. Resort uznał ten poziom za rozwiązanie optymalne, argumentując, że uwzględnia zarówno oczekiwania administracji, jak i postulaty obywatelskie. Tymczasem z analiz IFP wynikało, że przy takim progu ponad 70% umów zawieranych przez samorządy w ogóle nie trafiłoby do Rejestru.
21 listopada 2025 roku Sejm przyjął ustawę o Centralnym Rejestrze Umów z progiem ujawniania wynoszącym 500 zł odrzucając tym samym wyższe progi proponowane przez inne kluby.
W głosowaniu wzięło udział 439 posłów, a poprawka przeszła stosunkiem 213 głosów za do 194 przeciw. Sejm przyjął również pakiet poprawek przyspieszających wdrożenie systemu – zamiast planowanych lat 2027–2028 rejestr ma zacząć działać już 1 lipca 2026 roku.
Pod koniec listopada 2025 roku projekt ustawy trafił do Senatu. Senacka Komisja Budżetu i Finansów Publicznych jednogłośnie poparła kluczowe zmiany postulowane przez organizacje społeczne — w tym zniesienie progu 500 zł oraz przyspieszenie uruchomienia systemu do 1 lipca 2026 roku.
Przedstawicielka IFP, Patrycja Satora, wzięła udział w pracach komisji, prezentując konkretne propozycje poprawek dotyczące m.in. pełnego opisu umów w rejestrze oraz terminów ich publikacji.
27 listopada 2025 roku Senat RP przyjął poprawki do ustawy o Centralnym Rejestrze Umów, które całkowicie zniosły próg kwotowy i wprowadziły obowiązek ujawniania dokładnego przedmiotu każdej umowy zgodnie z treścią dokumentu. System ma wejść w życie 1 lipca 2026 roku.
Decyzja Senatu była bezpośrednim efektem wielomiesięcznych działań organizacji społecznych, w tym Instytutu Finansów Publicznych, i stanowiła finalne potwierdzenie, że postulaty środowiska pozarządowego zostały uwzględnione w ostatecznym kształcie ustawy.
19 grudnia 2025 roku Prezydent RP podpisał ustawę o Centralnym Rejestrze Umów, przypieczętowując tym samym jej ostateczny kształt. Od 1 lipca 2026 roku wszystkie podmioty zobowiązane ustawą będą musiały ujawniać w rejestrze każdą zawartą umowę – bez żadnego progu kwotowego.
To rozwiązanie, o które od początku zabiegał Instytut Finansów Publicznych i Sieć Obywatelska Watchdog Polska w ramach kampanii #TAKdlaCRU.
Po uchwaleniu ustawy Instytut Finansów Publicznych skierował kolejny krok — 9 lutego 2026 roku złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej dotyczący planowanego funkcjonowania CRU. IFP zapytał m.in. o to, czy dane będą publikowane w otwartych formatach, czy powstanie bezpłatne API umożliwiające ich automatyczne pobieranie oraz czy rejestr zostanie zintegrowany z innymi systemami publicznymi.
Celem jest sprawdzenie, czy CRU będzie realnym narzędziem kontroli obywatelskiej, a nie jedynie bazą trudno dostępnych informacji.
Przyjęcie ustawy nie zakończyło zaangażowania IFP w kształtowanie CRU. W lutym 2026 roku Instytut wziął udział w konsultacjach publicznych projektu rozporządzenia Ministra Finansów, które określa techniczne zasady funkcjonowania rejestru. IFP złożył szczegółowe uwagi, postulując m.in. publiczny dostęp do danych przez API, wprowadzenie historii zmian w rekordach oraz oparcie systemu na międzynarodowych standardach otwartych danych. Celem jest zapewnienie, by CRU był nie tylko formalnym rejestrem, ale rzeczywistym narzędziem kontroli społecznej.
Od 1 lipca 2026 r. zacznie w pełni działać Centralny Rejestr Umów (CRU) – publiczna baza, w której każdy będzie mógł sprawdzić, na co urzędy i inne instytucje publiczne wydają pieniądze.
Nowy system ma zwiększyć przejrzystość finansów publicznych i ułatwić obywatelom kontrolę nad wydatkowaniem środków publicznych bez konieczności składania wniosków o dostęp do informacji publicznej.
Wejdź w linki i porównaj funkcjonalności rejestrów umów między krajami Unii Europejskiej!
Na mapie kraje, w których wprowadzono centralny rejestr umów, oznaczono ukośnym kreskowaniem.
Dodatkowo, aby zobrazować poziom przejrzystości finansów publicznych, zastosowano skalę jasności: państwa z wysokimi wynikami badania Open Budget Survey, przedstawiono w jaśniejszych odcieniach, natomiast te z niższymi wynikami w ciemniejszych.
Obowiązek przekazywania informacji na temat zawieranych umów odpłatnych będzie spoczywał na jednostkach sektora finansów publicznych z wyłączeniem spółek Skarbu Państwa oraz spółek komunalnych. Ustawodawca uzasadnia swoją decyzję faktem, iż są to spółki prawa handlowego. Prof. Marlena Sakowska-Baryła (Uniwersytet Łódzki) komentuję ten pomysł następująco:
(..) spod obowiązków ustawy uwalnia się podmioty, które mają zwykle naprawdę duże pieniądze i z ich wydatkowaniem, jak pokazuje praktyka, niestety bywa różnie.
W Centralnym Rejestrze Umów JSFP udostępnia się i aktualizuje następujące informacje o umowie:
Tak. Obecnie w Centralnym Rejestrze Umów mają być publikowane umowy niezależnie od ich wartości.
Pierwotnie planowano wprowadzenie progu 10 tys. zł (bez VAT), następnie rozważano jego obniżenie do 500 zł. Ostatecznie jednak próg został całkowicie zniesiony, co oznacza pełną jawność umów zawieranych przez podmioty sektora finansów publicznych.
Zmiana ta była efektem szeroko zakrojonych działań na rzecz przejrzystości życia publicznego – w tym zaangażowania koalicji 48 organizacji społecznych, petycji obywatelskiej oraz konsekwentnych działań rzeczniczych prowadzonych przez Instytut Finansów Publicznych.
W efekcie Centralny Rejestr Umów stanowi obecnie narzędzie zapewniające pełniejszy i bardziej powszechny dostęp do informacji o wydatkowaniu środków publicznych.
Pomimo odsuwania wdrożenia Centralnego Rejestru Umów wiele samorządów z własnej inicjatywy zdecydowało się na uruchomienie przejrzystych i łatwych w obsłudze lokalnych rejestrów umów. Udostępniają one dane w zakresie, jaki uznały za stosowne, wykorzystując do tego dedykowane strony lub Biuletyn Informacji Publicznej. Niestety, jawność umów sektora publicznego nie jest obligatoryjna, dlatego spora część jednostek samorządu terytorialnego nie podjęła się tego zadania i nie dzieli się informacjami na temat swoich wydatków.
Instytut Finansów Publicznych zdecydował się przeprowadzić badanie pilotażowe, które miało na celu stworzenie rankingu rejestrów umów w jednostkach samorządu terytorialnego. Przeanalizowano w nim istnienie i funkcjonalność rejestrów umów we wszystkich 66 miastach na prawach powiatu. Z przeprowadzonej analizy wynika, że aż 27 miast nie prowadzi rejestru umów, tj. 41% wszystkich miast na prawach powiatu. Dowiedz się więcej.
Zgodnie z przepisami przygotowanymi przez Ministerstwo Finansów, wdrożenie CRU przebiega dwuetapowo:
W przeciwieństwie do wcześniejszych założeń, nie wprowadzono etapowego wdrażania dla różnych typów jednostek (np. najpierw administracja rządowa, potem samorządy). Obowiązek zaczyna obowiązywać jednocześnie dla wszystkich podmiotów sektora finansów publicznych.
