W dniach 14-15 października w Poznaniu odbyło się Local Trends – Europejskie Forum Samorządowe. Instytut Finansów Publicznych jako partner merytoryczny wydarzenia zorganizował panel pt. Słowa to nie czyny – Centralny Rejestr Umów pod Lupą. Moderatorem panelu był prezes IFP, dr Sławomir Dudek, a wśród panelistów znaleźli się:
• Radosław Gruca – dziennikarz śledczy
• Klaudia Jachira – posłanka na Sejm RP
• Joanna Jarosiewicz – skarbniczka miasta Oleśnica
• Michał Młyńczak – wiceprezydent miasta Wrocławia
Dyskusję poprzedziła prezentacja o Centralnym Rejestrze Umów i procesie jego wdrożenia w Polsce przygotowana przez zespół analityczny Instytutu Finansów Publicznych. W prezentacji omówione zostały m.in. wyniki pilotażowego rankingu rejestru umów w jednostkach samorządu terytorialnego oraz wyniki badania na temat przejrzystości finansów publicznych przeprowadzonego wśród uczestników festiwalu Campus Polska Przyszłości 2024.
Dzięki udziale w dyskusji przedstawicieli władz samorządowych, dziennikarza śledczego oraz posłanki mogliśmy w sposób kompleksowy spojrzeć na temat CRU w Polsce. Jednym z głównych tematów dyskusji była efektywność CRU w kontekście dostępu obywateli do informacji publicznej. Prelegenci zgodzili się, że rejestr stanowi ważny krok w kierunku zwiększenia transparentności działań administracji publicznej.
Uważam, że nie ma lepszego narzędzia, jak po prostu jedno miejsce, w którym możemy mieć te wydatki pod kontrolą. (…) w momencie, w którym państwo chce mieć pod kontrolą podatnika, to zawsze znajdzie sposób, żeby miało. Nie ma żadnego problemu, żeby państwo miało pod kontrolą podatnika. Tutaj jest masa mechanizmów do tego, żeby sprawdzić każdy grosz czy na pewno podatnik się wywiązuje dokładnie, ale jak w drugą stronę to już miałoby zadziałać, to jest już dużo trudniej, jak widzimy – Klaudia Jachira
W panelu został również podjęty temat Lokalnych Rejestrów Umów. Mimo odsuwania wdrożenia CRU przez władze centralne, wiele samorządów z własnej inicjatywy zdecydowało się na uruchomienie przejrzystych i łatwych w obsłudze rejestrów umów. Takim miastem jest np. Oleśnica, którą reprezentowała jej skarbniczka – Joanna Jarosiewicz.
Postanowiliśmy od początku, że będziemy rejestrować każdy wydatek, czyli w praktyce od jednego grosza, bo tak też są rejestrowane wydatki publiczne. Finanse publiczne, o czym państwo zapewne wiedzą, są jawne, a te finanse to grosz i trzy miliony, więc nie chcieliśmy tego różnicować i rejestrujemy każde wydatki. – Joanna Jarosiewicz
Przedstawiciele samorządów zasygnalizowali, jakie mają oczekiwania względem projektu CRU przygotowywanego przez Ministerstwo Finansów. Ich zdaniem rejestr powinien być narzędziem, które jest w stanie współpracować z systemami finansowo-księgowymi, ale także z systemami rejestrującymi zaangażowanie umów. Wynika to z faktu, że w każdej jednostce sektora finansów publicznych sporządzane są sprawozdania budżetowe, w których raz na kwartał wykazywane jest tzw. zaangażowanie wydatków. Istnieją więc narzędzia, aby było ono na bieżąco wprowadzane. Jak argumentowała Joanna Jarosiewicz, można byłoby stworzyć narzędzie informatyczne, które pozwoliłoby na tworzenie rejestru w sposób zautomatyzowany. Ważne jednak jest, aby ministerstwo finansów rozmawiało o tych rozwiązaniach z praktykami.
Panel Słowa to nie czyny – Centralny Rejestr Umów pod lupą pokazał, jak istotnym narzędziem jest CRU w kwestii jawności i przejrzystości finansów publicznych. Prace nad jego wdrożeniem powinny być przede wszystkim transparentne i angażujące ekspertów z różnych środowisk, poczynając od lokalnych samorządów, a na organizacjach pozarządowych kończąc.
Całość nagrania z panelu dostępna jest pod linkiem: https://localtrends.pl/wideo/#youtube-14
Panel Instytutu Finansów Publicznych podczas Local Trends to jedno z zadań zrealizowanych w ramach projektu #TAKdlaCRU, który stawia sobie za cel promowanie jawności i przejrzystości działań instytucji publicznych, podkreślając, że tylko dzięki pełnej transparentności można skutecznie budować zaufanie obywateli i zapobiegać niegospodarności oraz korupcji. Jawność finansów publicznych nie jest jedynie formalnością, lecz podstawowym prawem obywateli, które wspiera demokratyczne mechanizmy kontroli i rozliczalności władzy.
