Od 1 lipca 2026 r. zacznie w pełni działać Centralny Rejestr Umów (CRU) – publiczna baza, w której każdy będzie mógł sprawdzić, na co urzędy i inne instytucje publiczne wydają pieniądze.
Nowy system ma zwiększyć przejrzystość finansów publicznych i ułatwić obywatelom kontrolę nad wydatkowaniem środków publicznych bez konieczności składania wniosków o dostęp do informacji publicznej.
Co to jest Centralny Rejestr Umów?
Centralny Rejestr Umów (CRU) to państwowy, publicznie dostępny rejestr, w którym publikowane będą informacje o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych, w tym:
- ministerstwa,
- urzędy centralne,
- samorządy,
- szkoły, szpitale i inne jednostki budżetowe.
W rejestrze znajdą się m.in.:
- strony umowy,
- przedmiot umowy,
- wartość umowy,
- data jej zawarcia.
Dzięki temu każdy obywatel będzie mógł sprawdzić, kto, z kim i na jaką kwotę zawarł umowę finansowaną z pieniędzy publicznych.
– Jako Instytut Finansów Publicznych złożyliśmy nasze uwagi do ministerstwa nt. tego jak ma wyglądać CRU. Zależy nam żeby system był prosty i intuicyjny. Wyobrażam sobie stronę, która będzie rozmową nas obywateli z wszystkimi jednostkami, które wydają publiczne pieniądze – mówi Patrycja Satora, wiceprezeska IFP.
Od kiedy będzie działać Centralny Rejestr Umów
Centralny Rejestr Umów zacznie obowiązywać od 1 lipca 2026 r. Od 1 kwietnia 2026 możliwe będzie zakładanie kont w systemie.
Za utrzymanie i funkcjonowanie systemu odpowiada Ministerstwo Finansów.
Jakie umowy będą publikowane w CRU?
Do Centralnego Rejestru Umów trafią przede wszystkim:
- umowy na dostawy,
- umowy na usługi,
- umowy sprzedaży,
- umowy o dzieło i zlecenia,
- inne umowy cywilnoprawne zawierane przez sektor publiczny.
Obowiązek publikacji będzie dotyczył wszystkich umów bez progu kwotowego.
Jakie obowiązki mają urzędy i instytucje publiczne?
Od lipca 2026 r. kierownicy jednostek sektora finansów publicznych będą zobowiązani do:
- wprowadzania danych o umowach do CRU,
- ich aktualizowania,
- oraz zapewnienia poprawności publikowanych informacji.
Brak publikacji umowy lub publikacja danych niezgodnych z rzeczywistością może skutkować odpowiedzialnością prawną.
Dlaczego powstaje Centralny Rejestr Umów?
Wprowadzenie CRU ma trzy główne cele:
- zwiększenie jawności wydatków publicznych,
- ułatwienie kontroli społecznej nad administracją,
- ograniczenie ryzyka nadużyć i niegospodarności.
Do tej pory dostęp do wielu umów wymagał składania wniosków o informację publiczną. Rejestr ma sprawić, że kluczowe dane będą dostępne natychmiast i w jednym miejscu.
Co zmieni Centralny Rejestr Umów dla obywateli?
– Według badań Instytutu Finansów Publicznych 97% polek i polaków chce pełnej jawności, pełnego dostępu do umów finansowanych ze środków publicznych – mówi Patrycja Satora.
Dla obywateli wprowadzenie CRU oznacza przede wszystkim:
- łatwiejszy dostęp do informacji o wydatkach państwa i samorządów,
- możliwość porównywania umów zawieranych przez różne instytucje,
- większą przejrzystość działania administracji publicznej.
CRU może stać się także narzędziem dla dziennikarzy, organizacji społecznych i przedsiębiorców analizujących rynek zamówień publicznych.
– Przejrzystość działania instytucji publicznych stanowi fundament nowoczesnej demokracji. W erze cyfrowej transformacji obywatele oczekują nie tylko dostępu do informacji o funkcjonowaniu państwa, ale również możliwości aktywnego uczestnictwa w procesach decyzyjnych oraz kontroli nad sposobem wydatkowania środków publicznych – mówi Robert Kowalski, ekspert Instytutu Finansów Publicznych.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o Centralny Rejestr Umów
Czy Centralny Rejestr Umów będzie publiczny?
Tak. Rejestr ma być dostępny dla każdego w internecie, bez konieczności logowania i bez opłat.
Od jakiej kwoty umowy trafią do rejestru?
Obowiązek publikacji będzie dotyczył wszystkich umów, niezależnie od kwoty.
Czy CRU zastąpi wnioski o dostęp do informacji publicznej?
Nie całkowicie. Rejestr obejmie tylko określony zakres umów. W innych sprawach nadal będzie można składać wnioski o dostęp do informacji publicznej.
Kiedy wejdzie w życie CRU?
System startuje 1 lipca 2026 roku, od 1 kwietnia 2026 możliwe będzie logowanie do niego i zakładanie kont.
Jakie umowy nie trafią do rejestru?
Zwiększono zakres wyłączeń kategorii umów, które nie będą podlegały obowiązkowi publikacji Należą do nich m.in.:
– umowy służb specjalnych,
– umowy jednostek podległych Ministrowi Obrony Narodowej, – umowy placówek zagranicznych.
Centralny Rejestr Umów startuje 1 lipca 2026
Centralny Rejestr Umów to jedna z największych zmian w jawności finansów publicznych w Polsce od lat. Od 1 lipca 2026 r. dostęp do informacji o wydatkach państwa i samorządów stanie się prostszy, szybszy i bardziej kompletny, co może realnie zwiększyć społeczną kontrolę nad pieniędzmi publicznymi.
